Creabitat biedt Brabanders waardevol perspectief

Coöperatie Creabitat werkt met partners aan de ontwikkeling van een gemeenschaps- en gebiedsontwikkeling voor het landelijk gebied van Noord- Brabant. We doen dit door de  ontwikkeling van Creabitats, een radicaal vernieuwend concept. Ons doel is de realisatie van diverse Creabitatlocaties waarmee het een project is dat op grote schaal fundamentele oplossingen biedt voor tal van structurele (maatschappelijke) uitdagingen. Hieronder vind je een toelichting op het concept, alhoewel nog in ontwikkeling. Creabitat staat open voor cocreatie en alternatieve ideeën die bepaald worden door de lokale context. Een aantal basisprincipes staat echter vast.

De gebiedsontwikkeling zoals wij die beogen, is een integraal en constructief antwoord op de vele uitdagingen waar Nederland voor staat. Deze vragen in onze ogen om een grensverleggende, gebieds- en mensgerichte aanpak én (bestuurlijk) lef. Met de aanpak die we voorstaan, kun je in grote delen van Noord-Brabant de achteruitgang van de natuur en biodiversiteit vertragen, stappen zetten in de water- en stikstofopgave, nieuw perspectief bieden aan boeren, de landbouw- en energietransitie versnellen, de bodem herstellen, de wooncrisis van concrete en innovatieve oplossingen voorzien en de zorgen over de zorg ombuigen naar een route naar gezondheid. Hoe zien we dat voor ons?

Creabitat in het kort

Een gerealiseerde Creabitat is ongeveer 200 hectare groot en wordt ingericht en beheerd door een leefcoöperatie van circa 400 huishoudens (1000 mensen). Het gebied biedt een afwisseling van (nieuwe) natuurgebieden, gronden met regeneratieve landbouw en clusters met duurzame woningen en voorzieningen. De inwoners/leden delen de kosten voor onder meer de grond, wonen, natuur, hun voedselproductie en een reeks voorzieningen die het leven aangenaam maken. De kern van het concept is dat mensen zich letterlijk verbinden met hun woonomgeving, zodat ze er als vanzelf een duurzame invulling aan geven.

De leefcoöperatie

Een Creabitat is een leefcoöperatie. Bewoners zijn met elkaar zowel technisch als gevoeld eigenaar van alles dat er samen ontwikkeld is en nog gaat worden. Zo’n leefcoöperatie kan landen op grond die bijvoorbeeld langjarig gepacht is van een aantal (gestopte) boeren, maar kan ook aangekocht zijn.

Bedrijfsmatig is elke Creabitatcasus altijd gesloten. De ontwikkel- en exploitatiekosten van onder meer wonen, natuur, voedselproductie, (deel)mobiliteit en energieproductie worden gedeeld, net als alle oogst en de sociale en maatschappelijke opbrengsten. De leden delen de kosten van onderdak, voedselproductie, het beheer van natuur, het overige landschap en alles wat zorgt voor een gezonde gemeenschap. Je kunt daarbij denken aan een plek voor onderwijs, werk, cultuur, de verwerking van de oogst of (het verlenen van) zorg.

Voedend landschap

Ongeveer 75 hectare is bestemd voor de productie van voedsel. Tientallen soorten groenten, fruit, kruiden, mogelijk zuivel en vlees komen  duurzaam tot stand. Ook kunnen er gewassen voor biobased (bouw)materialen groeien. Door het regeneratieve karakter van de productie gaat de kwaliteit van het bodem- en watersysteem erop vooruit.

Een aantal boeren wordt betaald door de gemeenschap en is verantwoordelijkheid voor de productie van voedsel. Dat kunnen boeren zijn die er eerder zelf boerden, maar dat hoeft niet. Zo biedt een Creabitat ook boeren perspectief (waarover verderop meer). Een deel van de oogst kan worden verkocht.

Natuur voedt bodem en geest

Ongeveer 100 hectare van de leefcoöperatie is (nieuwe) natuur. De verantwoordelijkheid voor het beheer van de natuur ligt in handen van professionals van binnen en buiten de gemeenschap. De boeren kunnen runderen en varkens in delen van de natuur laten grazen en wroeten. In de meer kwetsbare gebieden wordt hoogwaardiger natuur ontwikkeld en beheerd. Ook dit draagt bij aan zowel het herstel van de biodiversiteit, als het bodem- en watersysteem. Het (oorspronkelijke) (grond)watersysteem, de ontginningsstructuren en de aanwezigheid van of potentie voor zeldzame dieren en planten zijn daarin medesturend.

Duurzaam wonen

Er wordt gewoond in een Creabitat, een basisvoorwaarde voor gemeenschapsvorming. De huizen staan in clusters van 10 tot 150 eenheden. Ze variëren in grootte van 50 tot 150 vierkante meter. Alle woningen zijn off-grid (geen riool), zijn veelal opgetrokken uit hout en ander biobased materiaal en bovenal energiepositief. Je kunt hier je hele wooncarrière blijven wonen. Voor iedere fase is er passend onderdak. De huizen zijn eigendom van de leefcoöperatie. Speculatie of het individueel verkopen van woningen, is niet mogelijk.

Gezond verplaatsen en ontmoeten

Een Creabitat is zo ingericht dat je zoveel mogelijk zelf in beweging blijft, uitgenodigd wordt om te lopen en te fietsen. Dit vergroot ook de kans op ‘toevallige’ ontmoetingen wat de onderlinge verbinding versterkt. Een innovatief platform met elektrisch deelvervoer vermindert de hoeveelheid.

Water als drager en winnaar

Zoals hierboven al geschetst is het regionale bodem- en watersysteem een belangrijk sturend element voor een Creabitat; het belangrijkste. Bij de keuze waar een Creabitat zich kan ontwikkelen, spelen de huidige en gewenste (kwaliteit van de) bodem, het grondwater en het oppervlaktewater een sleutelrol. Hierbij betrekken we al vroegtijdig zowel de hydrologische en ecologische zaken (b.v. kwel/infiltratie, waterkwaliteit, topografie, biologie) als meer beleidsmatige onderwerpen (als ligging t.o.v. Natura 2000, natte natuurparels, waterberging, wateropgave).

Een eenmaal ontwikkelde Creabitat ademt duurzaamheid en dat vertaalt zich onder meer in een minimum aan verhard oppervlakte (veel onverhard/semiverhard), biobased bouwen, weinig auto’s, veel multifunctioneel open water, lokaal hergebruik van afvalwater/toilet. De regeneratieve landbouw werkt sterk reducerend op uit- en afspoeling, kent een geringere vraag naar grondwater en versterkt de sponswerking van de bodem. Het hydrologische effect van een Creabitat van 200 hectare is naar verwachting een veelvoud daarvan.

Perspectief voor boeren

Omdat de uitdagingen waar Nederland voor staat groot zijn, gaan we er nu van uit dat een Creabitat 200 hectare groot is; de pilot voorbij. Een Creabitat landt in ieder geval ook op boerengrond, grond die voor een groot deel in duurzaam agrarisch gebruik blijft.

Een Creabitat biedt daarbij menig boer perspectief. Een (afbouwende) boer bijvoorbeeld kan zijn of haar land of een deel ervan verkopen. Grond kan ook duurzaam in gebruik worden uitgegeven via meerjarige pacht. Grond blijft dan in boerenhand en kan in dat geval ook (deels) een duurzame agrarische bestemming krijgen.

Binnen een Creabitat zijn meerdere boeren/bedrijfsleiders/ondernemers nodig, mensen die ten dienste van en betaald door de coöperatie en andere afnemers duurzaam voedsel willen produceren. Ook hebben ze een betaalde rol in het beheer van het landschap en de natuur. Dit kan door het laten weiden, wroeten, scharrelen van dieren of het verrichten van werk ten behoeve van natuurherstel en -behoud.

Leefbaar buitengebied

De leefbaarheid in veel agrarische gebieden staat onder druk alle negatieve gevolgen van dien. Een Creabitat brengt pionierende en sociaal voelende mensen in een gebied. Dit biedt een impuls voor de leefbaarheid en zal ook buiten de 200 hectare bijdragen aan economisch en sociaal welzijn. Boeren met ambities in de verbrede landbouw bijvoorbeeld, kunnen in de omgeving diensten aanbieden: kinderopvang, zorg, excursies, horeca et cetera.

We verkennen manieren om het agrarisch onderwijs bij de ontwikkeling te betrekken. De boeren van morgen kunnen een rol vervullen in een toekomstbestendig natuurgedreven bedrijfsmodel.